ĐIỂM SÁNG TRONG LUẬT TRỢ GIÚP PHÁP LÝ SỬA ĐỔI NĂM 2026: NÂNG TẦM TIẾP CẬN CÔNG LÝ CHO NGƯỜI YẾU THẾ

1. Mở rộng diện người được thụ hưởng, không ai bị bỏ lại phía sau

Một trong những sửa đổi được quan tâm nhất là việc mở rộng đáng kể đối tượng được hưởng dịch vụ TGPL, phản ánh sâu sắc tính nhân văn và các chính sách an sinh xã hội.

Bổ sung 5 nhóm đối tượng mới: Đáng chú ý là sự quan tâm đến người lao động có thu nhập thấp (là người bị buộc tội, bị hại); người gặp khó khăn đột xuất do thiên tai, hỏa hoạn (trong các vụ việc liên quan trực tiếp để khắc phục hậu quả); người dân tộc thiểu số rất ít người; cá nhân bị thiệt hại theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (khi không thuê người bảo vệ); và người nước ngoài theo điều ước quốc tế.

Mở rộng 3 nhóm đối tượng không phụ thuộc điều kiện tài chính: Bao gồm cha mẹ, vợ chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi liệt sĩ; người nhiễm chất độc da cam; người khuyết tật.

Điều chỉnh 2 nhóm gắn với điều kiện tài chính: Người thuộc hộ cận nghèo; người được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng (người cao tuổi, người bị bạo lực gia đình, người nhiễm HIV).

Đồng thời, Luật vẫn giữ nguyên 06 nhóm người được kế thừa từ Luật TGPL năm 2017 (người nghèo, người có công, trẻ em, đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng đặc biệt khó khăn, người chưa thành niên trong tố tụng hình sự, nạn nhân mua bán người).

Sự mở rộng này cùng với quy định mở "người được TGPL khác theo quy định của pháp luật" đảm bảo khả năng bao quát các đối tượng phát sinh, khẳng định vai trò quan trọng của TGPL trong việc bảo đảm công bằng xã hội.

2. Nâng cao chất lượng đội ngũ: Chuyên nghiệp và minh bạch

Luật mới đặc biệt chú trọng việc nâng cao chất lượng và kiểm soát chặt chẽ đội ngũ thực hiện TGPL.

Tiêu chuẩn Trợ giúp viên pháp lý (TGVPL): Bổ sung quy định miễn tập sự đối với những người đã từng là TGVPL, giúp tránh lãng phí nguồn lực.

Siết chặt tiêu chuẩn bổ nhiệm: Bổ sung các trường hợp không được bổ nhiệm, như đang bị xử lý kỷ luật, đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, hoặc đã bị kết án về các tội phạm nghiêm trọng (chưa được xóa án tích).

Cơ chế miễn nhiệm linh hoạt và nghiêm khắc: Rút ngắn thời gian xem xét miễn nhiệm nếu không thực hiện vụ việc tham gia tố tụng từ 02 năm liên tục xuống còn 12 tháng liên tục. Bổ sung cơ chế "miễn nhiệm đương nhiên" trong các trường hợp nghỉ hưu, thôi việc, chuyển công tác, giúp đơn giản hóa thủ tục.

Thu hút và kiểm soát Cộng tác viên TGPL: Mở rộng đối tượng có thể trở thành cộng tác viên (như cán bộ hưu trí, viên chức ngành pháp luật), không giới hạn địa bàn, nhưng đồng thời siết chặt tiêu chuẩn cấp thẻ và quy định rõ các trường hợp bị thu hồi thẻ (như bị kỷ luật nghiêm trọng, không tham gia thực hiện vụ việc trong 02 năm liên tục).

3. Hoàn thiện cơ chế phối hợp trong hoạt động tố tụng

Việc luật hóa cơ chế trực TGPL tại Tòa án nhân dân, trong điều tra hình sự và cơ chế phối hợp liên ngành là một điểm sáng lớn. Sự phối hợp này, được nâng tầm lên giá trị pháp lý cao, đảm bảo người dân được tiếp cận dịch vụ TGPL ngay từ giai đoạn đầu của tố tụng, hạn chế tối đa việc bỏ sót đối tượng.

4. Tổ chức linh hoạt, ứng dụng công nghệ hiện đại

Linh hoạt thành lập Chi nhánh: Luật bãi bỏ các điều kiện cứng nhắc về địa bàn (như vùng kinh tế đặc biệt khó khăn), giao quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định thành lập Chi nhánh dựa trên nhu cầu thực tế và điều kiện địa phương, giúp đưa dịch vụ TGPL đến gần dân hơn.

Chuyển đổi số mạnh mẽ: Lần đầu tiên, ứng dụng công nghệ thông tin được đưa vào Luật. Dữ liệu TGPL sẽ được kết nối, chia sẻ liên thông với Cổng Pháp luật quốc gia, giúp minh bạch thông tin, giảm thủ tục hành chính và tạo thuận lợi tối đa cho người dân tiếp cận dịch vụ, ở bất kỳ đâu.

5. Tăng cường trách nhiệm của địa phương và các tổ chức xã hội

Luật sửa đổi đã bổ sung trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc phát hiện, hướng dẫn người dân tiếp cận các tổ chức TGPL. Đồng thời, vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên cũng được quy định rõ, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong thực thi chính sách.

Luật Trợ giúp pháp lý sửa đổi 2026, với thiết kế tinh gọn, tập trung vào các nguyên tắc lớn và giao các thủ tục hành chính cho Chính phủ hướng dẫn chi tiết, đã thể hiện sự linh hoạt, phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Những thay đổi này hứa hẹn sẽ mang lại một diện mạo mới cho công tác trợ giúp pháp lý, thực sự trở thành chỗ dựa vững chắc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho mọi người dân.

Xem thông tin chi tiết tại văn bản đính kèm sau đây: